پیشخوانی در تابستان؛ از کجا شروع کنیم و چگونه اصولی پیش برویم؟

پیشخوانی را از کدام درس‌ها شروع کنیم؟

یکی از اولین سؤال‌هایی که هنگام پیشخوانی در تابستان مطرح می‌شود این است که از کدام درس‌ها شروع کنیم. پاسخ این سؤال برای همه یکسان نیست؛ چون رشته تحصیلی، پایه، سطح علمی و حتی هدف شما از مطالعه، روی این تصمیم تأثیر می‌گذارد. به طور کلی، درس‌هایی که معمولاً برای پیشخوانی دروس مناسب‌تر هستند، عبارتند از:

• ریاضی: برای یادگیری به زمان و تمرین نیاز دارد.
• فیزیک: چون درک مفاهیم و حل مسئله با پیشخوانی ساده‌تر می‌شود.
• شیمی: ترکیبی از مفاهیم، حفظیات و مسائل محاسباتی است و مطالعه تدریجی بازده بیشتری دارد.
• زیست‌ شناسی در رشته تجربی: چون آشنایی اولیه با مفاهیم باعث یادگیری عمیق‌تر در طول سال می‌شود.
• عربی، فلسفه و منطق در رشته انسانی: یادگیری تدریجی قواعد و مفاهیم از فشار سال تحصیلی کم می‌کند.
• درس‌های حفظی: معمولاً بهتر است نزدیک‌تر به زمان تدریس یا همراه با برنامه مدرسه مطالعه شوند.

در انتخاب درس‌ها به این نکته هم توجه کنید که قرار نیست همه فصل‌های یک کتاب را در تابستان تمام کنید. حتی اگر فقط چند فصل مهم را به ‌صورت اصولی یاد بگیرید، نسبت به مطالعه سطحی همه مباحث نتیجه بهتری خواهید گرفت.

آیا لازم است همه درس‌ها را در تابستان پیشخوانی کنیم؟

خیر. یکی از اشتباهات رایج شما دانش‌آموزان این است که تصور می‌کنید باید همه درس‌های سال آینده را در تابستان مطالعه کنید. در حالی که پیشخوانی زمانی بیشترین بازده را دارد که فقط روی چند درس کلیدی و زمان‌بر تمرکز کنید. انتخاب تعداد محدودتری از درس‌ها باعث می‌شود فرصت کافی برای یادگیری مفهومی، مرور و استراحت داشته باشید و با خستگی وارد سال تحصیلی نشوید.

تفاوت پیشخوانی دانش آموزان پایه و داوطلبان کنکور در چیست؟

اگرچه شما در هر دو حالت( چه دانش آموز پایه باشید چه داوطلب کنکور، از پیشخوانی در تابستان سود می‌برید، اما هدف این کار برایتان یکسان نیست. اگر قرار است وارد پایه بالاتر شوید، پیشخوانی بیشتر به شما کمک می‌کند با مطالب جدید آشنا شوید و سال تحصیلی را راحت‌تر شروع کنید؛ اما اگر داوطلب کنکور هستید، علاوه بر پیشخوانی، باید برای جمع‌بندی دروس پایه و جبران ضعف‌های گذشته هم برنامه داشته باشید. جدول زیر تفاوت این دو حالت را بهتر نشان می‌دهد:

برای پیشخوانی تابستانی کتاب درسی کافی است یا باید منبع کمک‌درسی داشته باشیم؟

اگر می‌خواهید پیشخوانی در تابستان را شروع کنید، اول از همه این را بدانید:  کتاب درسی پایه اصلی شماست. اگر درس را خوب می‌فهمید و فقط می‌خواهید با مباحث سال بعد آشنا شوید، همان کتاب درسی می‌تواند کافی باشد.

اما اگر می‌خواهید درس را به‌ صورت خودآموز و بدون حضور معلم بخوانید، معمولاً یک  مناسب هم لازم دارید؛ مخصوصاً برای درس‌هایی که مفهومی‌اند، سخت‌تر هستند یا هنوز با آن‌ها آشنایی ندارید. نکته مهم این است که در تابستان سراغ چند منبع مختلف نروید. یک منبع خوب انتخاب کنید و همان را کامل بخوانید.

براساس سطح خود چه منابعی را انتخاب کنید؟

یکی از اشتباهات رایج این است که فقط به تبلیغات توجه کنید و کتابی را بخرید که برای همکلاسی‌تان مناسب بوده است؛ در حالی که انتخاب منبع بر اساس سطح، پیش‌نیاز اصلی برای مفهومی درس خواندن در تابستان است. منبع مناسب باید با میزان آمادگی و هدف مطالعه شما هماهنگ باشد تا از مطالعه سطحی جلوگیری شود.

در تابستان بهتر است از همان ابتدا سراغ منابع بسیار سنگین نروید. حتی اگر دانش‌آموز قوی هستید، یک یا دو منبع مناسب معمولاً نتیجه بهتری از استفاده هم‌زمان از چند کتاب مختلف دارد.

برنامه‌ریزی پیشخوانی در تابستان باید حجمی – زمانی باشد یا ساعتی؟

برنامه تابستان را نباید فقط بر اساس ساعت مطالعه تنظیم کنید؛ مثلاً بنویسید «امروز ۵ ساعت ریاضی می‌خوانم». این نوع برنامه‌ریزی همیشه نتیجه خوبی ندارد، چون اگر یک مبحث سخت‌تر از انتظار باشد یا زمان بیشتری بگیرد، کل برنامه به هم می‌ریزد و ممکن است احساس کنید از برنامه عقب افتاده‌اید.

برای برنامه‌ریزی تابستان، معمولاً روش حجمی – زمانی انتخاب بهتری است. یعنی هم مشخص کنید چه مقدار از درس را می‌خواهید بخوانید و هم برای آن یک بازه زمانی در نظر بگیرید. برای مثال، به جای اینکه فقط بنویسید:« امروز ۳ ساعت شیمی میخوانم» بهتر است بنویسید:« مطالعه ۱۵ صفحه از درسنامه + حل ۲۰ تست آموزشی (حداکثر در ۲ ساعت)». به این ترتیب، هم هدف مشخصی دارید و هم زمان مطالعه از کنترل خارج نمی‌شود. جدول زیر یک الگوی ساده برای برنامه تابستان است:

ساعت مطالعه تابستان هم باید با شرایط شما هماهنگ باشد. لازم نیست از همان روزهای اول ساعت‌های خیلی بالا ثبت کنید. مهم‌تر از تعداد ساعت، این است که برنامه‌ای داشته باشید که بتوانید چند هفته بدون خستگی آن را ادامه دهید.

اشتباهات رایج در پیشخوانی تابستانی که نتیجه را خراب می‌کنند!

شما ممکن است با انگیزه زیاد پیشخوانی را شروع کنید، اما به ‌دلیل چند اشتباه ساده، بعد از چند هفته از برنامه عقب بمانید یا احساس خستگی و بی‌انگیزگی کنید. شناخت این اشتباهات کمک می‌کند از همان ابتدا مسیر درست‌تری را انتخاب کنید؛ تعدادی از رایج‌ترین این اشتباهات، عبارتند از:

• پیشخوانی همه درس‌ها به ‌صورت هم‌زمان
• انتخاب منابع بیش از حد سنگین
• استفاده هم‌زمان از چند کتاب
• حذف استراحت برای افزایش مطالعه
• تست‌زدن قبل از یادگیری مفاهیم
• مقایسه برنامه خود با دیگران
• برنامه‌ریزی غیرواقعی

در نهایت، موفقیت در پیشخوانی بیشتر از آنکه به ساعت مطالعه وابسته باشد، به تصمیم‌های درست بستگی دارد. اگر از این اشتباهات دوری کنید و با یک برنامه منطقی پیش بروید، شروع سال تحصیلی برای شما بسیار آسان‌تر و کم‌استرس‌تر خواهد بود.

یک نقشه شروع ۷ روزه برای پیشخوانی تابستانی

اگر هنوز نمی‌دانید پیشخوانی در تابستان را از کجا شروع کنید، لازم نیست از همان روز اول سراغ حجم زیاد بروید. هفته اول بهتر است نقش «فاز راه‌اندازی» را داشته باشد؛ یعنی اول مسیر را مشخص کنید، بعد درس‌ها را انتخاب کنید، منابع را بچینید و در نهایت با یک شروع سبک و قابل‌ادامه جلو بروید. این مدل باعث می‌شود برنامه‌تان از همان ابتدا تخصصی‌تر، منظم‌تر و قابل اجرا باشد. جدول زیر یک نقشه دقیق‌تر و کاربردی‌تر برای ۷ روز اول است: